Geen getekend testament, geen erfgenaam! – de harde grens van het bewijsrecht

Wanneer een concepttestament niet wordt ondertekend vóór overlijden kan er een geschil ontstaan over de afwikkeling van de nalatenschap. Uiteindelijk is het aan de rechter om te beoordelen of het concepttestament de uiterste wil van de erflater weergeeft. De eiser werd in deze casus in de gelegenheid gesteld te bewijzen dat het volstrekt zeker is dat het concepttestament overeenstemt met de uiterste wil van erflaatster op het moment van haar overlijden. De uitspraak laat zien dat ‘de lat’ voor dit bewijs zeer hoog wordt gelegd en in grote mate risico’s verbonden zijn aan een ‘bijna-testament’.

Wat was er aan de hand?

Op 24 oktober 2023 overleed een vrouw (de erflaatster). Zij had een langdurige samenwoonrelatie en geen kinderen. Enkele dagen daarvoor, op 13 oktober, had een notaris haar thuis bezocht en haar wensen ten aanzien van het testament besproken. Naar aanleiding daarvan stuurde de notaris haar een concepttestament waarin haar partner, met wie zij samenwoonde, als enig erfgenaam was opgenomen.

Omdat de erflaatster in het hospice was opgenomen is het concepttestament nooit ondertekend en niet gepasseerd ten overstaan van de notaris. Omdat er op het moment van overlijden geen geldig testament was waren de erfgenamen op grond van de wet haar ouders broers en zussen.

Haar partner staat hierdoor met lege handen en komt in een kwetsbare positie. Hij verzoekt de rechtbank daarom voor recht te verklaren dat het concept testament moest worden aangemerkt als een wettig opgemaakt notarieel testament en dat hij enig erfgenaam is.

De partner van de erflaatster werd door de rechter in de gelegenheid gesteld te bewijzen dat het concepttestament “volstrekt zeker” overeenstemde met de uiterste wil van de erflaatster op het moment van overlijden. Om dit te bewijzen bracht hij getuigenverklaringen in, waaronder die van de notaris. De notaris heeft keurig verklaard dat zij bij de erflaatster thuis is geweest en haar wensen heeft besproken en dit in het concept testament heeft vastgelegd. Ook heeft zij bij deze bespreking de erflaatster zonder bijzijn van haar partner gesproken.

Uitspraak rechtbank

De rechtbank acht de verklaring van de notaris betrouwbaar en acht waarschijnlijk dat het concepttestament weergeeft wat erflaatster wilde ten tijde van het bezoek van de notaris, rond 11 oktober 2023. Vereist is echter dat er volstrekte zekerheid is dat hetgeen in het concepttestament is vastgelegd overeenstemt met de uiterste wil op het moment van overlijden. Aan die strenge eis is naar het oordeel van de rechtbank niet voldaan. Zoals blijkt uit de verklaring van de notaris, weet zij niet of erflaatster op het moment van passeren hetzelfde zou hebben gewild als op 11 oktober 2023. Dat geldt naar het oordeel van de rechtbank dus ook voor het moment van overlijden. De rechtbank weegt daarbij mee dat erflaatster het concepttestament niet heeft gelezen en dat dit ook niet aan haar is voorgelezen. De rechtbank ziet om deze redenen onvoldoende aanleiding om op grond van de redelijkheid en billijkheid af te wijken van het versterfrecht. De vorderingen van partner van de erflaatster zullen worden afgewezen.

Belang voor de praktijk

Deze uitspraak onderstreept de grote juridische betekenis van de ondertekening en het passeren van een testament. Zelfs als een notaris betrokken is geweest bij het opstellen van een concept, en zelfs als de inhoud overeenkomt met eerdere uitingen van de erflater, dan nog is een rechtsgeldig gepasseerd testament vereist om van het versterferfrecht af te wijken.

De maatstaf die de rechtbank hanteert – “volstrekte zekerheid” over de wil van de erflater op het moment van overlijden – is uitzonderlijk streng. Die maatstaf wordt slechts zelden gehaald, zoals ook blijkt uit andere uitspraken.

Voor jou als erfrechtspecialist betekent dit dat je cliënten moet blijven waarschuwen voor de risico’s van “conceptuele nalatenschapsplanning”. Alleen een daadwerkelijk gepasseerd testament biedt bescherming. Bovendien benadrukt de uitspraak het belang van documentatie en zorgvuldige verslaglegging rondom het proces van het totstandbrengen van een testament, zeker bij cliënten die mogelijk niet lang meer te leven hebben.

Heb je suggesties of ideeën voor een volgend artikel? Stuur ons gerust een mail op vragen@deerfrechtdeskundige.nl. Samen komen we verder!