Executeur ondanks onjuiste ruimschootsverklaring toch bevoegd!

Wat zijn de gevolgen als gedurende de afwikkeling van een nalatenschap blijkt dat de ruimschootsverklaring van de executeur niet juist was. Is de executeur door de onjuiste ruimschootsverklaring dan überhaupt executeur geworden en is deze dat dan ook gebleven?

Wat was er aan de hand?

Maarten en Vera zijn gehuwd op huwelijkse voorwaarden. In de huwelijkse voorwaarden is iedere huwelijksgemeenschap uitgesloten. Er is wel een finaal verrekenbeding bij overlijden opgenomen. Maarten heeft op 18 november 2013 bij testament bepaald dat de wettelijke verdeling van toepassing is. Daarbij is Vera voor de helft gerechtigd en de (stief) kinderen voor de andere helft van de nalatenschap. Vera is tevens benoemd als executeur.

Op 11 april 2017 overlijdt Maarten waarna alle erfgenamen de nalatenschap beneficiair aanvaarden.

Maarten is op 28 september 2016 in het landelijk nieuws gekomen in verband met onregelmatigheden in de spermakliniek. Het vermoeden bestaat dat hij tegen de regels in zijn eigen zaad bij cliënten insemineerde in plaats van het zaad van (anonieme) donoren, een gebrekkige administratie voerde, donorzaad van verschillende donoren mengde en het maximum aantal kinderen per donor overschreed. Op 20 oktober 2016 wordt Maarten en de kliniek waar hij bestuurder van was aansprakelijk gesteld. Namens 53 slachtoffers wordt Vera in 2019 in haar hoedanigheid van executeur aansprakelijk gesteld voor de geleden en nog te lijden schade van de slachtoffers.

Op 28 februari 2018 heeft Vera een boedelbeschrijving van de nalatenschap van Maarten gedeponeerd bij de Rechtbank Rotterdam waaruit blijkt dat de nalatenschap ruim € 675.000 bedraagt. In deze boedelbeschrijving is geen post opgenomen in verband met de aansprakelijkheidsstelling. Wel is een post opgenomen in verband met (nog te maken) advocaatkosten met betrekking tot de lopende juridische procedure.

Op 16 maart 2018 heeft de notaris een verklaring van erfrecht gemaakt waarin staat dat Vera haar benoeming als executeur heeft aanvaard. Ook staat vermeld dat de wettelijke vereffeningsprocedure niet geldt omdat de executeur heeft aangetoond dat de bezittingen ruimschoots toereikend zijn om de schulden van de nalatenschap te voldoen.

Vera verkoopt onroerend goed dat onderdeel was van de nalatenschap. Interessant is dat dit wordt verkocht aan een bekende van Vera en dat zij een deel van het geleverde onroerend goed van diegene gaat huren.

Omdat Vera volgens de rechtbank Rotterdam onterecht een ruimschootsverklaring heeft afgelegd benoemt de rechtbank Rotterdam een vereffenaar. Die vereffenaar stelt dat Vera niet bevoegd was het onroerend goed te verkopen. Zij was volgens hem geen executeur omdat de ruimschootsverklaring onjuist was.

Is Vera door de onjuiste ruimschootsverklaring executeur geworden en gebleven? Of was zij niet bevoegd de onroerende zaak te verkopen en te leveren?

Vast staat dat Vera in haar hoedanigheid van executeur een boedelbeschrijving heeft opgemaakt. Aan de hand van deze boedelbeschrijving kan worden beoordeeld of een nalatenschap ruimschoots toereikend is om de schulden te voldoen. Dit betreft bekende schulden maar ook schulden waarvan redelijkerwijs te verwachten is dat deze uit de nalatenschap dienen te worden betaald. Een boedelbeschrijving is een beschrijving die aan aanpassing onderhevig kan zijn. Zijn er redenen om aan te nemen dat er een vordering is, dan ligt het voor de hand om of een voorziening op te nemen. Daarbij kan uitdrukkelijk worden aangegeven dat de boedelbeschrijving niet volledig is en wat de reden daarvoor is. Zoals in deze casus het wachten op het vervolg van de schadeprocedure. Vera nam geen voorziening op voor het voldoen van de (mogelijke) schulden aan de donorkinderen van Maarten. Ze nam wel een post op voor de gemaakte advocaatkosten, gemaakt in het kader van het door Maarten en later door haar gevoerde verweer tegen de donorkinderen.

Als Vera ten onrechte verklaart dat het vermogen van de nalatenschap ruimschoots toereikend is om alle schulden te kunnen voldoen zonder voldoende inzicht daarin te hebben, dan ontstaan voor haar aansprakelijkheidsrisico’s.[1] Hieruit volgt dat zodra de ruimschoots toereikend verklaring is afgelegd en zolang deze niet is ingetrokken, zij als executeur in functie is. Op het moment dat blijkt dat de executeur de verklaring niet of niet langer kon afleggen eindigt zijn taak vanaf dat moment en dus niet met terugwerkende kracht. De executeur blijft ondanks de beëindiging van zijn taak wel verplicht de nalatenschap zorgvuldig te beheren totdat de vereffenaar het beheer heeft overgenomen.[2]

De gedachte dat de executeur met terugwerkende kracht tot de datum van beneficiaire aanvaarding niet in functie was is onjuist. Als een executeur aan de kantonrechter heeft gemeld dat het saldo van de nalatenschap negatief dreigt te worden verliest deze zijn bevoegdheid ook niet met terugwerkende kracht.[3]

Als dat wel zo was geweest dan zou dat ertoe leiden dat na het afleggen van de ruimschoots toereikend verklaring een derde zou moeten onderzoeken of de executeur terecht de ruimschoots toereikend verklaring heeft afgelegd of dat deze op een later moment na het afleggen van de verklaring nog steeds zou kunnen afleggen. Hierdoor zou de executeur in het rechtsverkeer geen rol meer kunnen spelen. Het hof is dan ook van oordeel dat Vera executeur werd en bleef in de nalatenschap van Maarten. In deze casus werd haar taak beëindigd op het moment dat er door de rechtbank een vereffenaar werd benoemd.

Heb je suggesties of ideeën voor een volgend artikel? Stuur mij gerust een mail op jasper@deerfrechtdeskundige.nl. Samen komen we verder!

[1] Art. 4:184 lid 2 letter d BW - ‘Het belang van de ruimschoots voldoende-verklaring’, T. Mellema-Kranenburg, JBN 2016, 31 en Executele (diss. Nijmegen), B. Schols, Deventer, Kluwer 2007, pagina 303

[2] Art. 4:149 lid 3 BW

[3] Art. 4:199 lid 2 BW